Geofazoviy usullar orqali organik va an’anaviy dehqonchilikni qo‘llab-quvvatlash

Loyiha hal qilgan amaliy muammo

Dala boshqaruvida uchta axborot bo‘shlig‘i aniqlandi:

1. Ekin holati asosan vizual kuzatuv va tajriba asosida baholangan; kosmik monitoring deyarli qo‘llanmagan.
2. Tuproq unumdorligi ma’lumotlari eskirgan yoki yetarli emas; o‘g‘itlar ko‘pincha maydon bo‘ylab bir xil me’yorda berilgan.
3. Sug‘orish muddati, hosil prognozi va boshqaruv zonalarini asoslash uchun mahalliy sharoitda tekshirilgan metodika yetishmagan.

Fermerlar sodda, mobil qurilmada ko‘rinadigan xarita va qaror ko‘magiga ehtiyoj bildirgan. Shu ehtiyojlar loyiha ish oqimini belgiladi: diagnostika → monitoring → bashorat → veb-tarqatish.

Asosiy vazifalar

Hamkorlarning bir-birini to‘ldiruvchi roli

TIQXMMI Milliy tadqiqot universiteti

• GIS va masofadan zondlash
• Dala, tuproq va hosil o‘lchovlari
• Sentinel‑2 va mashinaviy o‘rganish
• An’anaviy sug‘oriladigan dehqonchilik

University of Nyíregyháza

• Organik dehqonchilik tajribasi
• Organik o‘g‘it va triticale tajribalari
• Trening va xalqaro konferensiyalar
• Qo‘shma nashrlar va tajriba almashuvi

Tadqiqot hududlari

2025: 10,07 ga / 13,8 ga namunaviy segmentlar · 2026: 39,8 ga / 8 dala, ≈69 ga

Ilmiy-metodik ish oqimi

• Barcha o‘lchovlar georeferenslangan nuqtalarda
• Bir xil ID orqali dala–lab–Sentinel‑2 bog‘lanishi
• Sifat nazorati: dublikat, blank, kalibrlash, QC
• Guruhlangan kross-validatsiya bilan model bahosi
• Xarita va veb-mahsulotga aylantirish

2025-yil tuproq ta’minlanganlik sinflari

Harakatchan fosfor ko‘p nuqtalarda “juda kam” yoki “kam” sinfga tushdi va bosh cheklovchi omil sifatida aniqlandi. Kaliy odatda yuqori–juda yuqori, gumus ko‘pincha kam–o‘rtacha, azot esa sug‘orish va agrofon bo‘yicha o‘zgaruvchan.

2025 — azot va fosforning fazoviy taqsimoti

Azotning fazoviy o‘zgaruvchanligi sug‘orish va o‘g‘itlash tarixiga bog‘liq; fosfor tanqisligi esa ikki hududda ham zonal differensial o‘g‘itlashni talab qiladi.

2025 — kaliy va gumus

Kaliy zaxirasi ko‘p zonalarda yetarli; gumusni saqlash uchun organik modda, qoldiqni qaytarish va tuproqqa minimal ishlov tavsiya etiladi.

2026 — O‘rta Chirchiq tuproq xaritalari (azot, fosfor, kaliy, gumus)

2026 — Bo‘ka massivi tuproq xaritalari (azot, fosfor, kaliy, gumus)

Asosiy maydon bilan birga beshta qo‘shni xo‘jalik qamrab olindi; natijalar boshqaruv zonalarini kengroq miqyosda ajratish imkonini berdi.

Tuproq xossalari, hosil va uch yillik qiyos

Natijalar bir parametrga asoslangan universal tavsiya yetarli emasligini ko‘rsatadi: o‘g‘it, namlik, tekstura, sug‘orish va fenologiya birgalikda talqin qilinishi kerak.

Muhim salbiy natija. Zich o‘simlik qoplami ostidagi tuproq namligi Sentinel‑2 optik indekslari bilan ishonchli baholanmadi; 2026-yilda barcha kross-validatsiya modellari R²_CV < 0 bo‘ldi. Sug‘orish qarori uchun Sentinel‑1 radar, doimiy datchiklar va sinxron dala o‘lchovlari tavsiya etiladi.

NDVI, EVI, GNDVI, NDRE, SAVI va NDMI vaqt qatorlari o‘sish, boshoqlash, don to‘lish va pishish bosqichlarini fazoviy-vaqtli monitoring qilishga xizmat qildi.

NDVI ning fazoviy o‘zgarishi

Vaqt va maydon bo‘yicha NDVI farqlari sug‘orish texnologiyasi, nav, agrofon va qoplama zichligidagi o‘zgarishlarni ko‘rsatdi.

Dala va Sentinel‑2 NDVI: masshtab nomuvofiqligi

R² ≤ 0,03uch kampaniya

1,8–3,2×dala NDVI yuqori

• Barg sathi: santimetr miqyos
• Sentinel‑2: 100 m² aralash piksel
• Tuproq foni, soya, ariq va begona o‘tlar
• Sana va GNSS xatolari qo‘shimcha omil

Dala spektri va sun’iy yo‘ldosh qiymati to‘g‘ridan-to‘g‘ri tenglashtirilmaydi: kanal ekvivalentlari va masshtabga mos protokol talab qilinadi.

2026-yil g‘alla spektral kutubxonasi: 23 ta tor diapazonli indeks — vegetatsiya, xlorofill, red-edge, pigment, fotosintetik samaradorlik va suv holati.

Red-edge, PCA va Sentinel‑2 kanal ekvivalentlari

PC1 + PC2 umumiy dispersiyaning 88,6–94,1 % ini tushuntirdi; 760 nm atrofidagi O₂‑A artefakti red-edge hisobida alohida nazorat qilindi.

179namuna

16–106s/ga diapazon

R² 0,71guruhli CV

10,8RMSE, s/ga

7,7MAE, s/ga

≈19%rRMSE

Model: Sentinel‑2 ning may o‘rtasidagi 7 kanal + 5 indeks → ExtraTrees regressiyasi → maydon/mavsum bo‘yicha guruhlangan kross-validatsiya.

Eng muhim spektral belgilar

SWIR1 qoplamaning suv holatini; yashil va NDRE xlorofill/azot holatini; NIR esa biomassa va barg yuzasini aks ettirdi. Eng yuqori ahamiyat: SWIR1 (0,40), Yashil (0,34), NIR (0,28), NDRE (0,21), SWIR2 (0,13).

Bug‘doy hosilining fazoviy bashorat xaritalari

Metodik ogohlantirish. Bashorat diapazoni o‘lchangan hosil diapazoniga nisbatan toraygan. Shuning uchun hozirgi xaritalar mutlaq hosil qiymati emas, balki nisbiy hosildorlik va boshqaruv zonalari sifatida taqdim etiladi. Amaliy prognoz vositasi bo‘lishi uchun 2026-yil mustaqil namunalarida tekshirish va uch yillik ma’lumot bilan qayta o‘qitish zarur.

Amaliy tavsiyalar va joriy etish yo‘nalishlari

1Monografiya

7Darslik / qo‘llanma

14Scopus maqolalari

3Xorijiy jurnallar

10Xalqaro konferensiya

31Respublika jurnallari

10Respublika konferensiya

2Intellektual mulk

Yillik dinamika: 12 → 20 → 44 ta ilmiy mahsulot (2023 → 2025).

DOI bilan tekshirilgan nashrlar

1. Leveraging Vegetation Indices and Random Forest for Soil Nutrient Monitoring in Winter Wheat

   Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 2025

   DOI: 10.1007/s12524-025-02198-9 ↗

2. The effect of fermented poultry manure on the yield and quality parameters of triticale cultivated organic way on acidic sandy soil

   E3S Web of Conferences 590, 01009, 2024

   DOI: 10.1051/e3sconf/202459001009 ↗

3. Temporal Evolution of Climate-Related Land Changes in Zarafshan Valley: MODIS and Google Earth Engine Perspective

   AIP Conference Proceedings 3256, 040016, 2025

   DOI: 10.1063/5.0266743 ↗

4. Search for the lost Baghi Chinar garden in the Samarkand region and creation of a Digital Terrain Model

   E3S Web of Conferences 590, 05002, 2024

   DOI: 10.1051/e3sconf/202459005002 ↗

5. Sustainable development of Turkmenistan in the context of climate change

   E3S Web of Conferences 590, 05007, 2024

   DOI: 10.1051/e3sconf/202459005007 ↗

6. Land use and land management in Kazakhstan

   Problems of AgriMarket, No. 3, 2024

   DOI: 10.46666/2024-3.2708-9991.14 ↗

7. Theoretical and Methodological Basis of Mapping the Ecological State of Irrigated Lands in the Conditions of Climate Change: Bibliometric Analysis

   ISPRS Archives, 2025

   DOI: 10.5194/isprs-archives-XLVIII-5-W3-2025-63-2025 ↗

2026-yil nashrlari

• Sentinel‑2 va Google Earth Engine asosida vegetatsiya dinamikasini ko‘p vaqtli monitoring qilish — Proceedings of SPIE, 2026.
• Bo‘ka va O‘rta Chirchiq misolida GAT muhitida fazoviy ma’lumotlarni tayyorlash va integratsiyalash — 2026.
• Tuproq agrokimyoviy ko‘rsatkichlarining fazoviy o‘zgaruvchanligi va Trimble Juno 3B / ArcGIS Survey123 — Nukus, 2026.
• Masofadan zondlash va dala tahlillari yordamida tuproq unumdorligi va o‘g‘itlash samaradorligi — 2026.
• Granullangan parranda go‘ngi qo‘llanilgan triticale hosil elementlari — Nyíregyháza xalqaro konferensiyasi, 2026.
• Remote Sensing for Precision Agriculture in Arid and Semi-Arid Regions: A Case Study of Uzbekistan — Springer Nature kitob bobi, tayyorlanmoqda.